Stok Devir Hızı Nedir, Nasıl Hesaplanır?

Bir işletmenin en sessiz maliyeti, depoda hareketsiz bekleyen maldır. Kasada görünmez, gider kaleminde yazmaz; ama ödenmiş paradır ve orada durduğu sürece size hiçbir şey kazandırmaz. Stok devir hızı tam olarak bunu ölçer: sermayenizin ne kadarının çalıştığını, ne kadarının rafta beklediğini.

Stok Devir Hızı Nedir?

Stok devir hızı, bir dönem boyunca stoğunuzun kaç kez tükenip yenilendiğini gösteren orandır. Devir hızı 6 ise, stoğunuz yıl içinde ortalama altı kez komple satılıp yerine yenisi konmuş demektir.

Oran tek başına "iyi" ya da "kötü" değildir; anlamı sektöre göre değişir. Taze gıdada yılda 20'nin altı sorun sayılabilirken, yedek parçada 3 gayet sağlıklı olabilir. Doğru kullanım, oranı kendi geçmişinizle ve kendi sektörünüzle kıyaslamaktır.

Stok Devir Hızı Formülü

Temel formül şudur:

Stok Devir Hızı = Satılan Malın Maliyeti (SMM) / Ortalama Stok Değeri

Ortalama stok ise dönem başı ve dönem sonu stok değerinin ortalamasıdır:

Ortalama Stok = (Dönem Başı Stok + Dönem Sonu Stok) / 2

Dikkat edilmesi gereken nokta: payda satış cirosu değil satılan malın maliyeti kullanılır. Ciro kullanırsanız kâr marjını da hesaba katmış olursunuz ve oran yapay olarak yüksek çıkar. İki tarafın da maliyet cinsinden olması gerekir.

Örnek Hesaplama

Bir medikal sarf toptancısını ele alalım:

• Yıllık satılan malın maliyeti: 9.000.000 TL
• Dönem başı stok: 1.300.000 TL
• Dönem sonu stok: 1.700.000 TL

Ortalama stok = (1.300.000 + 1.700.000) / 2 = 1.500.000 TL

Stok devir hızı = 9.000.000 / 1.500.000 = 6

Yani stok yıl içinde altı kez dönmüş.

Stokta Kalma Süresi (Gün)

Devir hızı soyut gelebilir; gün cinsinden karşılığı çoğu zaman daha anlaşılırdır:

Stokta Kalma Süresi = 365 / Stok Devir Hızı

Yukarıdaki örnekte 365 / 6 ≈ 61 gün. Yani ortalama bir ürün depoya girdikten yaklaşık iki ay sonra çıkıyor. Bu sayı, nakit akışı planlaması için devir hızından daha kullanışlıdır: paranızın ne kadar süre bağlı kaldığını doğrudan söyler.

Oranı Nasıl Yorumlamalı?

Düşük devir hızı genelde şunlardan birine işaret eder: fazla sipariş verilmiş, talep tahmini yanlış çıkmış, ürün yaşlanmış ya da fiyatlama rekabetçi değil. Sermaye depoda kilitlenir, depolama maliyeti artar ve son kullanma tarihi olan ürünlerde fire riski büyür.

Çok yüksek devir hızı ise otomatik olarak iyi değildir. Sürekli stoksuz kalıyor, acil siparişlerle pahalıya mal alıyor ve müşteriyi boş çeviriyor olabilirsiniz. Satış kaybı rakamlarda görünmediği için bu durum uzun süre fark edilmez.

Sağlıklı aralık, stoksuz kalmadan mümkün olan en yüksek devirdir. Bunu bulmanın yolu da minimum stok seviyesini ve yeniden sipariş noktasını doğru kurmaktan geçer.

Toplam Oran Yanıltır: Kırılım Şart

En sık yapılan hata, tüm işletme için tek bir devir hızı hesaplayıp ona göre karar vermektir. Toplam oran, hızlı dönen ürünlerin yavaşları gizlemesine yol açar. 6'lık bir ortalamanın arkasında yılda 15 dönen ürünlerle hiç dönmeyen ölü stok birlikte durabilir.

Doğru yaklaşım, devir hızını ürün, kategori ve depo bazında hesaplamaktır. ABC analizi ile birleştirdiğinizde tablo netleşir: A grubunda düşük devir acil bir sorundur, C grubunda tolere edilebilir.

Düşük Devir Hızını Yükseltmenin Yolları

• Ölü stoğu ayıklayın. Belirli bir süredir hiç hareket görmemiş ürünleri listeleyin; indirim, iade veya kampanya ile çıkarın.
• Sipariş miktarını küçültün, sıklığı artırın. Büyük partilerde alınan iskonto, çoğu zaman bağlanan sermayenin maliyetini karşılamaz.
• Talep tahminini veriye bağlayın. Geçmiş satış verisi ve mevsimsellik sezgiden daha isabetlidir.
• SKT'li üründe FEFO uygulayın. Önce miadı yaklaşan çıksın; aksi hâlde devir hızı değil fire artar.
• Ölçümü düzenli hale getirin. Yılda bir değil, ayda bir bakılan bir oran yönetilebilir bir orandır.

Sonuç

Stok devir hızı, stok yönetiminin tek cümlelik karnesidir. Hesaplaması basittir; zor olan, doğru kırılımda ve düzenli olarak ölçmektir. Stoqla'nın stok hareket ve raporlama modülü ürün, kategori ve depo bazında hareket geçmişini tuttuğu için devir hızını takip etmek için ayrıca tablo tutmanız gerekmez. Detaylar için stok takip programı sayfamıza göz atabilirsiniz.